از نماز بامداد فارغ شده و اندوهى بر خاطر او نشسته بود در حالى كه دستها را مىگردانيد فرمود : « اصحاب محمّد ( ص ) را ديدم و امروز چيزى را كه شبيه آنان باشد نمىبينم . آنان در حالى صبح مىكردند كه زردروى ، ژوليده مو ، گردآلود بودند و ميان چشمانشان مانند زانوى بز بود ؛ شب را براى خدا در سجده و قيام بودند ، كتاب خدا را تلاوت مىكردند ، گاهى پيشانى و زمانى زانوها را بر زمين مىگذاشتند . چون بامداد بر مىخاستند و خدا را ياد مىكردند مانند درختان به هنگام وزش باد به حركت در مىآمدند و به حدّى اشك از چشمانشان سرازير مىگرديد كه جامهء آنها تر مىشد . به خدا سوگند اين قوم ( شما و مردم همزمان شما ) را مىبينم كه در خواب غفلت فرو رفته‌اند . سپس برخاست و پس از آن تا آنگاه كه پسر ملجم او را ضربت زد ديده نشد كه خندان باشد . علىّ بن الحسين ( ع ) چون وضو مىساخت رخسارش به قدرى زرد مىشد كه كسانش به او مىگفتند : در وقت وضو تو را چه مىشود ؟ پاسخ داد : « آيا مىدانيد مىخواهم در برابر چه كسى بايستم ؟ » « 112 » مىگويم : از طريق خاصّه در كافى حديث على ( ع ) از امام باقر ( ع ) چنين روايت شده كه فرموده است : امير مؤمنان ( ع ) در عراق نماز بامداد را با مردم به جماعت گزارد ، و چون از آن فارغ شد مردم را موعظه كرد ، و از خوف خدا گريست و آنان را گريانيد . سپس فرمود : آگاه باشيد به خدا سوگند من در روزگار پيامبر خدا ( ص ) مردمى را مشاهده كردم كه روز و شب را در حالى به سر مىبردند كه موهايشان ژوليده ، رخسارشان گردآلود و شكمهايشان گرسنه بود ، شب را در حال سجده و قيام براى پروردگارشان مىگذراندند . گاهى روى پا ايستاده و گاهى پيشانى بر زمين مىنهادند و با پروردگار خويش به راز و نياز مىپرداختند و از او مىخواستند كه آنان را از آتش دوزخ آزاد سازد . با اين حال به خدا سوگند آنها را پيوسته خائف و ترسان ديدم . « 113 » در روايت ديگرى آمده است : « گويا صداى دم برآوردن دوزخ در گوش آنها بود ، هنگامى كه خدا در نزد آنها ياد مىشد مانند درختان كه به تكان و لرزش درآيند مىلرزيدند . گويى اين قوم در خواب غفلت فرو رفته‌اند » . سپس آن حضرت تا آنگاه كه

--> ( 112 ) همهء اينها در جلد اول ، كتاب اسرار نماز و جلد چهارم كتاب اخلاق نبوّت و كتاب آداب الشيعه و اخلاق الامامة ذكر شده است . ( 113 ) همان مأخذ 2 / 235 .